Dolandırıldığını fark ettiğin an genelde iki duygu birden gelir: utanç ve panik. İkisi de anlaşılır ama ikisi de zaman kaybettirir. Bu işte ilk birkaç saat önemli, çünkü bankanın ve savcılığın elini en çok o saatlerde güçlendirebilirsin.
Aşağıda sırayla ne yapman gerektiğini yazdık. Hepsini bir anda yapamayabilirsin, sorun değil. Önce bankayı ara, sonra gerisine geç.
1. Hemen bankanı ara
Ödemeyi hangi bankadan yaptıysan o bankanın çağrı merkezini ara. Numarayı kartının arkasından ya da bankanın resmî uygulamasından al; sana gelen bir mesajdaki numarayı kullanma.
Telefonda şunları net söyle:
- Dolandırıcılık nedeniyle para gönderdiğini ya da kart bilgini paylaştığını
- İşlemin tarihi, saati ve tutarı
- Para gittiyse alıcı IBAN'ı ve adı
Kart bilgini, internet bankacılığı şifreni ya da telefona gelen bir onay kodunu paylaştıysan bankadan kartı kapatmasını ve şifreleri sıfırlamasını iste. Bu adım yeni bir çekimin önünü keser.
Kartla ödeme yaptıysan: harcama itirazı
Kredi kartı ya da banka kartıyla yaptığın ödemelerde "harcama itirazı" (ters ibraz, chargeback) hakkın var. Dolandırıcılık, bankaların bu itirazı kabul ettiği en yaygın gerekçelerden biri.
İtirazı çoğu bankada mobil uygulamadan açabilirsin. Örneğin İş Bankası'nda menü yolu İşCep'te Kartlar > Harcama İtirazı şeklinde. Diğer bankalarda da genelde kart menüsünün altında benzer bir başlık bulursun; bulamazsan çağrı merkezi üzerinden açtır.
Süreye dikkat et. İş Bankası, itiraz için temel sürenin 120 gün olduğunu, bazı durumlarda uzayabileceğini ama hiçbir koşulda 540 günü geçmediğini yazıyor. Sonuçlanması da 180 güne kadar sürebiliyor. Bir de şu var: Henüz ekstreye yansımamış, provizyonda bekleyen işleme itiraz açılamıyor. O durumda bankaya durumu bildir ve işlem hesaba geçer geçmez itirazı başlat.
Havale, EFT ya da FAST ile gönderdiysen
Burada işler biraz daha zor. Gönderdiğin parayı tek taraflı geri çekemezsin; banka da alıcının rızası olmadan parayı onun hesabından alamaz. Bankanın yapabileceği, alıcı bankaya iade talebi iletmek.
Yine de bu aramayı mutlaka yap. Aynı gün bildirim süreci hızlandırır ve bankanın kaydına geçer. Bankadan işlemin dekontunu ve başvurunun kayıt numarasını iste. Dolandırıcılık söz konusu olduğunda asıl yol savcılıktan geçer; ona aşağıda geliyoruz.
Paranın gittiği hesap çoğu zaman dolandırıcının kendi hesabı olmuyor. Para birkaç dakika içinde başka hesaplara aktarılsın diye başkasının adına açılmış ya da kiralanmış hesaplar kullanılıyor. Bu yüzden alıcı adı sana tanıdık gelmese bile IBAN'ı ve adı eksiksiz not et. Bu hesapların nasıl işlediğini kiralık IBAN rehberimizde anlattık.
2. Kanıtları kaybetmeden topla
Dolandırıcı bir süre sonra mesajları silebilir, hesabını kapatabilir, ilanı kaldırabilir. Senin elinde ne kaldıysa onu sakla. Hiçbir şeyi silme, sohbeti "temizleme".
Şunları bir klasörde topla:
- Konuşmaların ekran görüntüleri (tarih ve saat görünecek şekilde)
- Karşı tarafın kullandığı telefon numarası, kullanıcı adı, profil bağlantısı
- İlan ya da site adresi, mümkünse sayfanın ekran görüntüsü
- Ödeme dekontu, alıcı IBAN'ı ve ad soyadı
- Kart ekstresindeki ilgili satır
- Bankayla yaptığın görüşmenin kayıt numarası
WhatsApp ya da Telegram sohbetini dışa aktarabiliyorsan bunu da yap. Ekran görüntüsü kaybolursa elinde metin olarak kalır.
3. Şikâyetini resmî olarak yap
Dolandırıcılık bir suç ve bankanın yapabildikleri sınırlı. Parayı alan hesabın araştırılması, gerekirse bloke edilmesi ve kişinin bulunması için savcılığa ya da kolluğa başvurman gerekiyor.
Bulunduğun yerdeki Cumhuriyet Başsavcılığına dilekçeyle gidebilir ya da en yakın polis merkezine veya jandarmaya şikâyette bulunabilirsin. Büyük şehirlerde siber suçlarla ilgilenen ayrı birimler de var. Gittiğinde yukarıda topladığın kanıtların çıktısını ya da telefondaki hâlini yanında götür.
Şikâyette olayı sırasıyla anlat: Karşı tarafla nerede tanıştın, ne vaat edildi, ne zaman ne kadar ödedin, hangi IBAN'a gönderdin. Ne kadar net olursa takip o kadar kolay olur.
Bilmen gereken bir nokta: Ceza davası suçluyu cezalandırmaya yöneliktir. Paranı geri almak için ayrıca hukuki yol (icra takibi, tazminat davası) gerekebilir. Tutar yüksekse bir avukatla görüşmek mantıklı.
4. Neyi paylaştıysan onu kapat
Dolandırıcılık bazen sadece paradan ibaret değil. Neyi verdiğine göre şunlara bak:
Kart bilgisi ya da onay kodu verdiysen: Kartı kapattır, yenisini iste. Mobil bankacılık şifreni değiştir.
e-Devlet şifreni paylaştıysan ya da sahte bir sayfaya girdiysen: turkiye.gov.tr üzerinden şifreni hemen değiştir. Sonra adına yeni bir hat açılıp açılmadığını kontrol et; bunu e-Devlet'teki hat sorgulama hizmetinden yapabilirsin.
WhatsApp'a gelen 6 haneli kodu verdiysen: Hesabını geri almak için atman gereken adımları WhatsApp hesap ele geçirme rehberimizde anlattık. Bu sırada yakınlarına senin adına para isteyen mesajlara inanmamalarını söyle.
Kimlik fotoğrafını gönderdiysen: Bu bilgiyle adına hat, hesap ya da kredi başvurusu yapılabilir. Bankandan ve operatöründen hesabına not düşmelerini iste, hat sorgulamasını birkaç hafta aralıklarla tekrarla.
5. İkinci dolandırıcıya dikkat
En çok atlanan adım bu. Dolandırılan kişiler sonradan "paranı geri alırız" diyen kişilerin hedefi olabiliyor. ESET'in uyarısına göre bu kişiler kendilerini avukat, kurtarma firması, banka ya da polis gibi tanıtıyor ve işlemi başlatmak için peşin ücret istiyor. Bazen "paran bizde, sadece vergisini öde" bile diyebiliyorlar.
Diyelim ki şikâyetinden birkaç gün sonra sosyal medyadan bir mesaj aldın: "Dolandırıldığınızı biliyoruz, paranızın %90'ını 48 saatte geri alıyoruz, dosya masrafı 2.500 TL." Bu bir örnek ama kalıp tam olarak böyle işliyor.
Şunu aklında tut: Gerçek bir savcılık ya da polis, paranı iade etmek için senden ücret istemez. Kesin geri alım sözü veren, acele ettiren, kripto ya da hediye kartıyla ödeme isteyen herkesi dolandırıcı say. Avukatla çalışacaksan baroya kayıtlı olup olmadığını kendin kontrol et ve kendin ara.
6. Utanma, anlat
Dolandırıcılar işlerini iyi biliyor. Senaryolarını defalarca denemişler, nereye basacaklarını biliyorlar. Kandırılmak dikkatsizlik anlamına gelmiyor; bu senaryolar tam da insanın acele ettiği, korktuğu ya da sevindiği anlar için kurgulanıyor.
Ailene ve yakınlarına ne olduğunu anlatman iki işe yarar. Hem senin adına gelebilecek sahte mesajlara karşı uyanık olurlar hem de aynı yöntem onlara denendiğinde tanırlar.
Bundan sonrası için
Bir dahaki sefere bir IBAN, link ya da telefon numarası içine sinmezse ödemeden önce kontrol sayfamızdan sorgulayabilirsin. IBAN gönderirken nelere bakman gerektiğini de IBAN kontrolü rehberinde topladık.
Dolandırıcının kullandığı numara, site ya da IBAN elindeyse ihbar formumuzdan bize iletebilirsin. Başkasının aynı tuzağa düşmesini önlemek için kullanıyoruz.
Kısa özet: Önce bankayı ara, kanıtları sakla, savcılığa ya da polise git, paylaştığın şifreleri değiştir ve sana "paranı geri alırız" diye yazanlara ödeme yapma.