Bir çekilişe katıldın, birkaç gün sonra DM'ine ya da WhatsApp'ına "Tebrikler, kazandınız!" diye bir mesaj düştü. Ödül genelde pahalı bir telefon. Tek bir şart var: küçük bir kargo ücreti ya da vergi ödemen.
Bu mesajların büyük kısmı sahte. Gerçek bir çekilişte de kazanan olabilirsin, o yüzden her mesajı çöpe atmana gerek yok. Ama ikisini birbirinden ayırmak sandığından kolay. Aşağıda sahte mesajın nasıl kurulduğunu, hangi cümlelerden tanınacağını ve para gönderdiysen ne yapacağını bulacaksın.
Sahte çekiliş nasıl işliyor?
Senaryo neredeyse her seferinde aynı sırayla ilerliyor. Şikâyet platformlarına yazılan anlatımlarda ve emniyet uyarılarında aynı adımları görüyoruz.
- Kazandın mesajı gelir. Gönderen, çekilişi yapan sayfanın adını ya da bilinen bir markanın adını kullanan bir hesap olur. Bazen gerçek hesabın kopyası, bazen adı birkaç harf değiştirilmiş bir sayfa.
- Seni bir forma ya da siteye yönlendirir. Ad soyad, telefon, e-posta, adres istenir. Denizli Emniyet Müdürlüğü'nün uyarısında da belirtildiği gibi asıl hedeflerden biri kişisel bilgilerin ve banka hesaplarının ele geçirilmesi.
- Ücret istenir. İlk talep küçük olur: kargo ücreti, gümrük vergisi, sigorta bedeli. Şikâyetvar'daki anlatımlarda bu ilk ücret çoğunlukla birkaç yüz lira civarında.
- Ödeme bir kişinin hesabına yapılır. Şirket hesabı değil, bireysel bir IBAN verilir.
- Talepler bitmez. Kargo ücretini ödeyen kişiye bu kez "IMEI kayıt ücreti", ardından "vergi" denir. Bir şikâyette mağdur üç ayrı ücreti ödedikten sonra dördüncüsünü reddedince kendisine icra davası açılacağı söylenmiş.
Telefon hiç gelmez. Bazı anlatımlarda yönlendirilen sitenin birkaç gün sonra açılmadığı da yazıyor.
Mesajda dikkat etmen gereken cümleler
Sahte çekiliş mesajları birbirine çok benzer. Aşağıdakiler haberlere ve şikâyetlere yansıyan mesajlardan derlediğimiz kalıplar. Biri bile varsa durup kontrol et.
"Ödülünüzün size ulaşması için yalnızca kargo ücretini ödemeniz gerekmektedir." Ödülü sana bir "kargo parası" karşılığında veren çekiliş, aslında sana bir şey satıyor demektir. Kazanandan para istenmesi başlı başına alarm.
"Gümrük vergi bedelini ödemediğiniz takdirde yedek talihli kişiye ürün teslim edilecektir." Bu cümle Webtekno'nun haberinde aktarılan bir mesajdan, aynen. Amacı seni acele ettirmek. "Hemen öde yoksa kaybedersin" baskısı dolandırıcılığın en eski aracı.
"Ödemeyi aşağıdaki hesaba yapıp dekontu iletiniz." Altında bir kişinin adı ve IBAN'ı varsa ödemeyi yapma. Bir markanın ya da mağazanın çekilişi, bireysel bir hesaba kargo parası toplamaz.
"Kazandığınız cihaza fatura keseceğiz, kimlik bilgilerinizi gönderin." Ödül verildiğinde gerçekten bazı bilgiler istenebilir. Ama bu bilgiler para talebiyle aynı mesajda geliyorsa amaç fatura değil, verini toplamak.
Ticaret Bakanlığı'nın sosyal medya dolandırıcılıkları uyarısında da bu tür tanımlanıyor: sana bir ödül kazandığını söyleyen, ama ödülü almak için ücret ödemeni ya da banka bilgilerini vermeni isteyen mesajlar.
Gerçek çekilişle sahtesini ayırmak için 5 kontrol
Diyelim ki gerçekten bir sayfanın çekilişine katıldın ve "kazandın" mesajı geldi. Cevap vermeden önce şunlara bak:
- Mesajı kim gönderdi? Mesajın geldiği hesaba tıkla. Takipçi sayısı, paylaşım geçmişi ve kullanıcı adı, çekilişi yaptığın sayfayla birebir aynı mı? Bir harf farkı, sonuna eklenmiş bir alt çizgi ya da "_resmi", "_cekilis" gibi ekler yeterli bir şüphe sebebi.
- Sonuç sayfanın kendisinde duyuruldu mu? Çekilişi yapan sayfanın gönderisine ya da hikâyelerine bak. Gerçek çekilişlerde kazanan genelde açıkça ilan edilir. Senin adın orada yoksa, mesaj sana özel bir tuzak olabilir.
- Para isteniyor mu? Kargo, vergi, sigorta, IMEI kaydı, aktivasyon... Adı ne olursa olsun, ödül için senden para isteniyorsa bunu sahte kabul et.
- Seni başka bir siteye mi gönderiyorlar? Şikâyetlerde kazananın, çekilişi yapan sayfayla hiç ilgisi olmayan bir "telefon satış sitesine" yönlendirildiği görülüyor. Ödülü teslim edecek olan, çekilişi yapan taraf olmalı.
- Sayfaya kendin ulaş. Gelen mesaja cevap vermek yerine çekilişi yapan sayfaya ya da markaya resmi hesabından, sitesindeki iletişim kanalından sen yaz. "Bana böyle bir mesaj geldi, sizden mi?" diye sor. Emniyetin önerisi de bu yönde: böyle bir mesajı mutlaka resmi uygulama veya internet sitelerinden doğrula.
Bu beş kontrolden birinde bile tutarsızlık varsa ödeme yapma ve bilgi gönderme.
Neden bu kadar çok kişi inanıyor?
Çünkü mesaj boşluğa değil, gerçekten yaptığın bir şeye dayanıyor. Bir çekilişe katıldın, yorum yaptın, arkadaşını etiketledin. Çekilişlerin altındaki yorumlar çoğu zaman herkese açık. Kimin katıldığını görmek için özel bir çaba gerekmiyor.
Bir de rakam oyunu var. Kazandığını düşündüğün telefonun değeri on binlerce lira, istenen ücret ise birkaç yüz lira. "Bu kadar küçük bir para için riske değmez" diye düşünüp ödüyorsun. Ardından gelen ikinci, üçüncü talepte ise "zaten ödedim, şimdi bırakırsam hepsi boşa gider" duygusu devreye giriyor. Dolandırıcılar tam olarak bu duyguya oynuyor.
Bazen de sahte bir butik ya da mağaza sayfası çekiliş düzenliyor gibi görünüyor. Bu tür sayfaların genel işleyişini Instagram butik dolandırıcılığı rehberimizde ayrıca anlattık.
Mesajı aldıysan ama ödeme yapmadıysan
- Cevap verme, linke tıklama, forma bilgi girme.
- Mesajın ekran görüntüsünü al. Gönderen hesabın kullanıcı adını da kaydet.
- Hesabı uygulama içinden şikâyet et ve engelle.
- Çekilişi yapan sayfanın adı kullanılıyorsa sayfaya haber ver. Onlar da takipçilerini uyarabilir.
Mesajdaki linkten ya da IBAN'dan emin değilsen, ödeme yapmadan önce Faydex'in kontrol sayfasına yapıştırıp bakabilirsin. Para göndermeden önce IBAN'a dair neye bakman gerektiğini de IBAN kontrolü rehberimizde anlattık.
Ödemeyi yaptıysan
Utanılacak bir şey yok, bu yöntem çok sayıda kişiyi aynı şekilde kandırıyor. Önemli olan hızlı davranmak.
- Bankanı hemen ara. Ödemeyi hangi hesaptan, hangi saatte, hangi IBAN'a yaptığını söyle. Dolandırıcılık şüphesiyle işlem yaptığını belirt ve neler yapılabileceğini sor.
- Başka ödeme yapma. "Son bir ücret daha, sonra ürün çıkıyor" ya da "ödemezsen icra açarız" denebilir. Bu tehditler baskı kurmak için. Ödemeyi durdur.
- Kanıtları sakla. Dekontlar, mesajlaşmanın tamamı, hesap adı, yönlendirildiğin sitenin adresi. Hesap kapanabileceği için ekran görüntülerini hemen al.
- Şikâyette bulun. Kanıtlarla birlikte en yakın karakola ya da Cumhuriyet Başsavcılığı'na başvurabilirsin.
- Bilgi verdiysen hazırlıklı ol. Adını, telefonunu, adresini paylaştıysan bundan sonra gelen "kargo", "banka" ya da "polis" aramalarına karşı daha dikkatli ol. Paylaştığın bilgiler bir sonraki dolandırıcılık denemesinde inandırıcılık için kullanılabilir.
Gördüğün sahte çekiliş hesabını ya da IBAN'ı başkaları da görsün istiyorsan ihbar formundan bize iletebilirsin.
Kısaca
Gerçek bir çekilişte ödülü almak için para ödemezsin. Mesaj ne kadar inandırıcı olursa olsun, kargo, vergi ya da kayıt ücreti istendiği anda durmak için yeterli bir sebebin var. Emin olamıyorsan mesajı cevaplamak yerine sayfaya kendin ulaş.
Kaynaklar
- Denizli Emniyeti sahte çekiliş uyarısı (Cumhuriyet, İHA)
- Ticaret Bakanlığı: Sosyal medyadan yapılan 7 dolandırıcılık (Ekonomist)
- Dolandırıcıların gümrük vergisi talep ettiği Instagram çekilişleri (Webtekno)
- Şikayetvar: Sahte çekiliş ve tekrarlanan ücret talepleri
- Şikayetvar: Çekiliş mesajıyla gelen şüpheli kargo ücreti